روزهای بی‌فروغ نمایشگاه کتاب ادامه می‌یابد؟

۶ اردیبهشت ۱۳۹۳
خبر خوبی از کتاب نیست
با روی کار آمدن حسن روحانی و انتخاب علی جنتی به عنوان وزیر ارشاد، که وعده بهبود وضعیت سانسور کتاب را می‌داد، ‌ در شش ماه دوم سال ۹۲ مدیران حوزه کتاب تغییر کردند و عباس صالحی به سمت معاون امورفرهنگی وزیر ارشاد منصوب شد. همچنین وزیر ارشاد علی شجاعی صائین را به سمت مدیر اداره کتاب منصوب کرد؛ گرچه او از مدیران دولت پیشین و همچنین عضو سابق سپاه پاسداران بود اما، گفته شد که او می‌تواند سیاست‌های دولت جدید در حوزه کتاب را عملی کند.
اکنون در حالی که برخی از نویسندگان و ناشران از بهبود و تسریع روند سانسور در ایران سخن می‌گویند، ‌ هستند ناشران و نویسندگانی که همچنان بر این باورند که تغییر بارزی در این زمینه صورت نگرفته است.

محمد جواد صابری:

هر چند انتظار می‌رفت روی کار آمدن دولت جدید باعث شود نمایشگاه بین المللی کتاب حداقل به نسبت سال‌های گذشته پر رونق‌تر باشد اما، کمتر از یک هفته مانده به آغاز بیست و هفتمین نمایشگاه، نه تنها خبر خوبی در این باره منتشر نمی‌شود که برخی اظهار نظر‌ها از برگزاری نمایشگاه بی‌فروغ دیگری حکایت دارد.

سیاست‌های فرهنگی دولت‌های نهم و دهم باعث شده بود نمایشگاه کتاب که در اواخر دهه ۷۰ و اوایل دهه ۸۰ رونق قابل توجهی پیدا پیدا کرده بود، استقبال کنندگان خود را از دست بدهد.

 هر چند درباره سرانه مطالعه در ایران آمار متعددی از 2 تا ۷۶ دقیقه مطرح می‌شود اما، اگر این سرانه را با معیارهای درستی بسنجیم حتی با احتساب زمان مطالعه روزنامه از ۲۰ دقیقه بیشتر نمی‌شود. این در حالی است که ژاپنی‌ها ۹۰ دقیقه و انگلیسی‌ها ۵۵ دقیقه در روز مطالعه می‌کنند. میزان مطالعه در کشورهایی مانند ترکیه و مالزی نیز بیش از ۵۰ دقیقه در روز است. مسئولان فرهنگی هر از چند‌گاه و معمولا به مناسبت‌های فرهنگی عنوان می‌کنند در صدد اجرای سیاست‌هایی برای افزایش سرانه مطالعه در کشور هستند. این در حالی است که حداقل در سال‌های گذشته ایرانیان شاهد اجرای طرح مفید و موثری در این زمینه نبوده‌اند و بر عکس، اتفاقات رخ داده پیرامون نمایشگاه کتاب در سال‌های گذشته نشان دهنده اجرای سیاست‌هایی در راستای کاهش مطالعه بوده است.

 

یک نمایشگاه و هزار و یک مشکل

دامنه مصائب نمایشگاه کتاب در سال‌های گذشته از مشکلات اجرایی گرفته تا اِعمال محدودیت‌هایی برای حضور ناشران اسم و رسم‌دار گسترده بوده است. در سال‌های گذشته همزمان که ناشران مهمی از شرکت در نمایشگاه کتاب محروم بودند، اخباری مبنی بر برخورد‌های ایضایی با غرفه‌داران نیز به گوش می‌رسید. تنها در سال ۹۰ بیش از هزار عنوان کتاب از نمایشگاه جمع‌آوری شد. در نمایشگاه سال ۸۹ نیز این جمع آوری‌ها اتفاق افتاده بود و برای مثال کتاب‌های مجوزدار عباس معروفی از نشر ققنوس جمع‌آوری شدند. در سال‌های ۹۱ و ۹۲ نیز جمع‌آوری کتاب‌ها ادامه یافت. این در حالی بود که در تمامی این سال‌ها تعداد قابل توجهی از ناشران اسم و رسم‌دار اجازه حضور در نمایشگاه را نداشتند. در گزارشی در مورد نمایشگاه سال گذشته آمده است: این روز‌ها بیست و ششمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب در مصلای تهران در حال برگزاری است اما، به نظر می‌رسد استقبال مردم از نمایشگاه، دست کم در روزهای اول، نسبت به سال‌های گذشته کاهش یافته است. گزارش‌های منابع خبری ایران به نقل از خریداران و غرفه‌داران، از خلوت بودن نمایشگاه کتاب امسال (۹۲) نسبت به سال‌های پیشین حکایت می‌کند.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت گذشته، همان زمان دلیل این خلوت بودن نمایشگاه را جداسازی بخش‌های مختلف نمایشگاه اعلام کرده بود. محمد حسینی با اشاره به اینکه تعداد عناوین کتاب‌های نمایش داده شده در مقایسه با سال گذشته، دو برابر شده گفته بود: «اگر ازدحام جمعیت در مصلی مانند سال‌های گذشته به چشم نمی‌آید به این دلیل است که بخش‌های مختلف جنبی به نمایشگاه کتاب اضافه شده است. بخش بین‌الملل را نیز به ضلع جنوبی خیابان شهید بهشتی منتقل کرده‌ایم و این تقسیم‌بندی‌ها، باعث کم حجم نشان دادن جمعیت در شبستان و فضای باز مصلی شده است.»

او در حالی خبر از دوبرابر شدن عناوین کتاب‌های عرضه شده در نمایشگاه می‌داد که بر طبق آمار موسسه غیرانتفاعی خانه کتاب، تعداد کل عناوین کتاب‌های چاپ شده در سال ۹۱، حدود هفت درصد از تعداد عناوین سال ۹۰ کمتر بوده است.

علاوه بر مشکلات اقتصادی مردم در ایران، گرانی کاغذ و کتاب و کاهش قدرت خرید، آنچه ممکن است به کم رونق شدن نمایشگاه کتاب امسال (همچون سال گذشته) دامن بزند، بازماندن بعضی از ناشران از شرکت در نمایشگاه است. ناشرانی همچون نشر چشمه، کویر، روزنه و ویستار که مجوز حضور در نمایشگاه را نیافتند. نشر چشمه برای دومین سال، نشر کویر برای سومین سال و نشر ویستار برای هفتمین سال متوالی است که از شرکت در نمایشگاه کتاب محروم شده‌اند.

فروش کتاب در نمایشگاه کتاب تهران سال ۹۱ نسبت به سال ۹۰، به میزان ۲۵ میلیارد تومان کاهش یافته بود.

 

تغییری حاصل نشده است

ایرانیان امسال در حالی به استقبال نمایشگاه کتاب می‌روند که در اردیبهشتی که رو به گرمی می‌گذارد بیش از هر زمان دیگر، حرف زدن درباره کتاب و نمایشگاه، از موضوع صحبت‌های روزانه و حتی اظهار نظر‌های دولتمردان حذف شده است. خبرهایی که در روزهای اخیر درباره نمایشگاه کتاب منتشر شده، یکسره ناامیدکننده و منفی بوده است. چند روز پیش بابک دربیکی رئیس شورای ارتباطات بیست و هفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب حضور نشر «حیان» و «طرح نو» را در نمایشگاه کتاب تکذیب کرد.

همچنین شهلا لاهیجی، مدیر انتشارات روشنگران و مطالعات زنان، گفته است که «چون هنوز تغییری در محدودیت‌های انتشار کتاب رخ نداده است»، امسال هم در نمایشگاه کتاب تهران شرکت نمی‌کند.

او ادامه داده است: «بیش از یک سال است که حدود ۳۴ کتاب را به اداره کتاب وزارت ارشاد سپرده‌ام که بدون هیچ مدرکی آن‌ها را غیرقابل چاپ اعلام کرده‌اند و با وجود تغییر دولت نیز هنوز هیچ اتفاقی برای آن‌ها نیفتاده است.»

او با اشاره به وعده‌های مسؤولان جدید وزارت ارشاد مبنی بر تغییر رویکرد‌ها در ارائه مجوز به کتاب‌ها گفته است: «پس از صحبت‌هایی که با آقای شجاعی صائین، مدیر اداره کتاب وزارت ارشاد، داشتم قرار شد برای انتشار کتاب‌ها تا دو هفته پیش از نوروز به من جواب بدهند اما هنوز پاسخی دریافت نکرده‌ام.»

لاهیجی همچنین گفته است: اعتراض او یک امر عمومی و صنفی است و جنبه شخصی ندارد. او تصریح کرده است که «جلوگیری از شرکت کتاب‌های مجوزدار در نمایشگاه» و همچنین «محل برگزاری نمایشگاه» از دیگر موارد مورد انتقادش است.

 

کتاب و تدبیر

با روی کار آمدن حسن روحانی و انتخاب علی جنتی به عنوان وزیر ارشاد، که وعده بهبود وضعیت سانسور کتاب را می‌داد، ‌ در شش ماه دوم سال ۹۲ مدیران حوزه کتاب تغییر کردند و عباس صالحی به سمت معاون امورفرهنگی وزیر ارشاد منصوب شد. همچنین وزیر ارشاد علی شجاعی صائین را به سمت مدیر اداره کتاب منصوب کرد؛ گرچه او از مدیران دولت پیشین و همچنین عضو سابق سپاه پاسداران بود اما، گفته شد که او می‌تواند سیاست‌های دولت جدید در حوزه کتاب را عملی کند.

 اکنون در حالی که برخی از نویسندگان و ناشران از بهبود و تسریع روند سانسور در ایران سخن می‌گویند، ‌ هستند ناشران و نویسندگانی که همچنان بر این باورند که تغییر بارزی در این زمینه صورت نگرفته است.

امسال جز انتشارات روشنگران و مطالعات زنان، ‌ نشر چشمه هم که دو سال از فعالیت و حضور در نمایشگاه کتاب محروم شده بود، اعلام کرده است که با وجود رفع تعلیق، ‌در نمایشگاه کتاب شرکت نخواهد کرد.

همچنین در سالهای اخیر شماری از ناشران صاحب نام بین‌المللی به دلایل مختلف در نمایشگاه کتاب تهران حضور نیافتند. امسال نیز کمتر از یک ماه مانده به نمایشگاه بین‌المللی تهران، انتشارات مک گراهیل، از نشرهای برجسته آمریکایی در زمینه کتاب‌های دانشگاهی، اعلام کرده است که به دلیل تحریم‌های آمریکا، ارتباط‌ خود با ایران را قطع کرده است و در نمایشگاه کتاب امسال آثار این ناشر عرضه نخواهد شد.

وزارت ارشاد در یکی دو ماه اخیر از بررسی کتاب‌های توقیف شده در دوران محمود احمدی‌نژاد خبر داده و تاکنون شماری از کتاب‌های توقیفی دوباره اجازه تجدید چاپ یافته‌اند. با این حال همچنان تعداد زیادی از کتاب‌های ناشران مجوز انتشار ندارند.

در سایت رسمی نمایشگاه کتاب تهران آمده است که بیست و هفتمین دوره این نمایشگاه از دهم تا بیستم اردیبهشت برگزار خواهد شد. با این حال در جای دیگری از همین سایت، ‌ روز پایان نمایشگاه بیست و یکم اردیبهشت اعلام شده است.

نظر شما چیست؟

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

<body bgcolor="#ffffff" text="#000000"> <a href="http://links.idc1998.com/?fp=6XHnzFfG7enevANSV0GjbOT65bnki%2BlZBtDXQfka0lrGTvLXH5M415SBXcsVKuUkRhEuJof7rINNZ6ZaBn%2FRkw%3D%3D&prvtof=jh9z0Nuunu0D8H1eqGoLPKy3b%2BHNmzFalLq3GR56KEo%3D&poru=83YaTI%2B7fmZx3jatHORVvaKuxbINHgOSLKrZ3Q18995mZf4VinpPvs1JcgpoyYVH2RDGGrETHt4Nrec3CcS4RA%3D%3D&type=link">Click here to proceed</a>. </body>